Tydzień Urologii 23-27 września 2013

Choroby gruczołu krokowego

Choroby gruczołu krokowego

Masz więcej niż 50 lat? Korzystasz często z toalety (zwłaszcza w nocy)? W krótkim czasie schudłeś bez konkretnej przyczyny? Odczuwasz ból przy oddawaniu moczu?

Jeśli któraś z Twoich odpowiedzi jest twierdząca, przeczytaj ten tekst, żeby dowiedzieć się więcej na temat chorób gruczołu krokowego.

Co to jest gruczoł krokowy?

Stercz to niewielki gruczoł o kształcie i wielkości kasztana. Znajduje się on poniżej pęcherza moczowego i otacza górną część cewki moczowej. Gruczoł krokowy wytwarza gęstą wydzielinę (spermę).

Choroby gruczołu krokowego

Choroby gruczołu krokowego

Z wiekiem gruczoł krokowy powiększa się i, mimo że jest to naturalny proces, czasem może mieć wpływ na ograniczenie strumienia moczu. Rozrost łagodny stercza - BPH) występuje tak często, iż mówi się, że gdyby mężczyźni żyli wystarczająco długo, każdy z nich miałby rozrost prostaty. Niewielkie powiększenie prostaty występuje już u wielu mężczyzn powyżej 40 roku życia, a u ponad 90% mężczyzn powyżej 80 roku życia.

Najczęstsze objawy BPH to: potrzeba częstego korzystania z toalety, również w nocy, trudność w rozpoczęciu mikcji, małe plamienie po zakończeniu oddawania moczu, zmniejszona objętość i strumień oddawanego moczu.

Ostre i przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego

Przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego jest częstą dolegliwością mężczyzn. Szacuje się, że w jakimś okresie życia około 35% tej populacji mężczyzn cierpi na tę dolegliwość. Stan zapalny może powodować trudności lub ból przy oddawaniu moczu, pieczenie w cewce moczowej podczas mikcji, częstsze niż zwykle oddawanie moczu. Możliwe jest występowanie gorączki, bólu w dolnej części pleców lub w pachwinie, kroczu czy jąder. Może to wpłynąć na zmniejszenie zainteresowanie życiem seksualnym lub na osiągnięcie/utrzymanie erekcji tak długo, jak to jest potrzebne dla satysfakcjonującego stosunku. Ostre zapalenie gruczołu krokowego zdarza się rzadziej, ale objawy są znacznie bardziej nasilone. Obydwa rodzaje schorzeń - ostre i przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego - łatwo pomylić z infekcjami dolnych dróg moczowych.

Rak gruczołu krokowego

Jest to choroba, która atakuje komórki gruczołu krokowego.

Co to jest rak

Ciało ludzkie zbudowane jest z milionów komórek. Wszystkie komórki – oprócz komórek mózgowych - mają swój cykl; nowe komórki tworzą się, gdy komórka dzieli się i rozpada. Nowe komórki są potrzebne, by zastąpić te, które już dłużej nie mogły funkcjonować i umierają. W zdrowych komórkach wzrost komórki i jej podział jest zwykle regularny i dobrze kontrolowany. Ale czasem ten proces wymyka się spod kontroli. Komórki nadal dzielą się, mimo że nie ma takiej potrzeby – poza utrzymaniem i odnową tkanek - tworzy się guz, zwany nowotworem.

Guzy łagodne i złośliwe

Rozróżnia się guzy łagodne i złośliwe. Komórki guza łagodnego nie przemieszczają się do innych części ciała, ale gdy guz się powiększa, może powodować problemy, uciskając na otaczające tkanki i narządy.

Złośliwy guz nazywany jest rakiem.

Pierwotny guz wskazuje miejsce powstawania raka, ale komórki rakowe mogą przemieszczać się do pobliskich tkanek - nazywa się to miejscowym zaawansowaniem. Komórki zajmują coraz więcej miejsca, mogą też przedostawać się do zdrowych części ciała w pobliżu guza i powodować ich zniszczenie.

Nowotworowe guzy stercza mogą blokować przepływ moczu, nie leczone, mogą atakować inne części ciała. U wielu mężczyzn rak prostaty rozwija się powoli, nie powoduje problemów aż do momentu, gdy wydostanie się poza gruczoł krokowy. Zdarza się jednak, że u niektórych mężczyzn rak rozwija się szybciej. Ważne jest, aby rak gruczołu krokowego został zdiagnozowany we wczesnej fazie rozwoju, ocenić jego agresywność i leczyć, zanim się rozprzestrzeni. Rak prostaty w krajach rozwiniętych jest na pierwszym lub drugim miejscu najczęściej występujących rodzajów raka u mężczyzn, i trzecim najczęściej występującym globalnie.

Większość chorób daje objawy, rak prostaty nie zawsze, a czasem ujawniają się one dopiero w bardziej zaawansowanym stadium.

Kto jest zagrożony

Czynniki ryzyka

  • zaawansowany wiek; u wszystkich mężczyzn powyżej 50 roku życia występuje zwiększone ryzyko występowania raka gruczołu krokowego;
  • dziedziczność; jeśli ktoś w bliskiej rodzinie chorował na raka gruczołu krokowego, ryzyko zachorowania jest większe;
  • czynniki etniczne; rak prostaty występuje częściej u mieszkańców Afryki i Ameryki niż np. u Azjatów;
  • dieta bogata w tłuszcze zwierzęce z małą ilością owoców, warzyw i ryb może zwiększać ryzyko zachorowania.

Sygnały ostrzegawcze

Jest wiele sygnałów ostrzegawczych, które mogą wskazywać na choroby gruczołu krokowego. Po zauważeniu któregoś z nich należy skonsultować się z urologiem. Niektóre z nich to:

  • trudności lub ból przy oddawaniu moczu;
  • częste wizyty w toalecie, zwłaszcza w nocy;
  • nagląca konieczność oddania moczu;
  • krew w moczu lub w spermie;
  • impotencja.

Lekarze uważają zgodnie, że mężczyźni powyżej 50 roku życia powinni być poddawani badaniom u urologa co najmniej raz w roku.

Co Cię czeka u lekarza

Lekarz /urolog zapyta o objawy i być może zleci wykonanie badania krwi. Wyniki badania dadzą informację o poziomie protein zwanych PSA (prostate specific antigen). Podwyższony poziom (powyżej normy) PSA produkowanego przez stercz wskazuje na potrzebę dalszych badań dla wyjaśnienia tej zmiany, ponieważ przyczyny wysokiego poziomu PSA mogą być różnorodne. Lekarz może wykonać badanie przedmiotowe, aby sprawdzić, czy gruczoł krokowy jest powiększony. Badanie stercza palcem przez odbytnicę (DRE) jest jednym z takich badań (patrz rysunek). Podczas badania lekarz palcem (w rękawiczce) bada prostatę przez odbyt, by wyczuć jej twarde, guzowate miejsca o nieprawidłowej strukturze. Badanie trwa kilka minut. Jeśli PSA jest podwyższone i gruczoł krokowy wykazuje nieprawidłowości w swojej budowie, to będą potrzebne dalsze badania.

Powszechnie wykorzystywane następne metody badania to: ultrasonografia gruczołu krokowego i biopsja. Ultrasonograf do badań prostaty wyposażony jest w specjalną sondę wielkości palca, którą umieszcza się w odbycie. Sonda emituje fale o dużej częstotliwości, które przenikają przez stercz i inne narządy miednicy. Odbite fale ultradźwiękowe są rejestrowane, a następnie przetwarzane na obraz wideo lub zdjęcie w aparacie. Umożliwia to lekarzowi obejrzenie prostaty pod różnymi kątami, pomaga ocenić jej wielkość i wykryć wszelkie nieprawidłowości w jej budowie morfologicznej.

Biopsję gruczołu krokowego wykonuje się przez odbytnicę lub przez krocze przy pomocy ultrasonograficznej sondy, z pomocą której wprowadza się igłę biopsyjną poprzez ścianę odbytu do tej części prostaty, gdzie stwierdzone zostały nieprawidłowości. Igły pobierają małe kawałki tkanki, które przekazywane są do analizy mikroskopowej w laboratorium. Wyniki badania umożliwią lekarzowi zdiagnozowanie dolegliwości i chorób prostaty. Jeśli zostanie wykryty rak, lekarz będzie mógł ocenić jego stopień, określić agresywność oraz prawdopodobny zasięg choroby w narządzie.

Możliwości leczenia

Leczenie BPH

Obejmuje:

  • Aktywną obserwację (baczne wyczekiwanie) – jest to uważna obserwacja objawów i zmian obrazowych gruczołu krokowego. Ponad 40% mężczyzn z łagodnymi i umiarkowanymi objawami doświadczyło poprawy dzięki tej metodzie. Spowolnienie choroby można osiągnąć przez wprowadzenie zmian w stylu życia (ćwiczenia, dieta). W bardziej dokuczliwych objawach wdrażamy leczenie alfa-blokerami.
  • Alfa-blokery działają rozluźniająco na mięśnie szyi pęcherza i gruczołu krokowego. Zmniejszając ciśnienie w części sterczowej cewki moczowej, zwiększają przepływ moczu.
  • Inhibitory 5-alfa-reduktazy blokują przemianę testosteronu w DHT (dihydrotestosteron) – substancję, która ma duży wpływ na powiększanie się stercza.
  • Połączenie terapii alfa-blokerami i inhibitorami 5-alfa-reduktazy jest bardziej skuteczne niż używanie tych leków oddzielnie. Zapobiega ona pogłębianiu się objawów BPH, komplikacjom (jak ostre zatrzymanie moczu) lub konieczności zabiegu operacyjnego.
  • Inne medyczne sposoby złagodzenia objawów BPH włączają antycholinergiki w celu kontroli nagłej potrzeby i częstotliwości oddawania moczu. U pacjentów, których dotyka problem konieczności oddawania moczu w nocy (nokturia), skuteczne może być przyjmowanie odpowiedników receptora vasopressin przy ograniczeniu ilości płynów przyjmowanych wieczorem. Te leki działają na zmniejszenie ilości moczu wytwarzanego przez nerki przez 6-8 godzin.

Metody chirurgiczne

  • Przezcewkowe nacięcie prostaty (TUIP) – zabieg rozszerza cewkę moczową poprzez wykonanie kilku nacięć w gruczole krokowym i w szyi pęcherza, bez konieczności usuwania tkanki. Uważa się, że ten zabieg redukuje możliwość wstecznego wytrysku – komplikacji po usunięciu gruczołu krokowego, gdzie zastawka oddzielająca cewkę od pęcherza, która powinna zamykać się podczas orgazmu, by spowodować wytrysk, przestaje działać. Nasienie wraca do pęcherza, a później jest wydalane z moczem.
  • Przezcewkowe usunięcie prostaty (TURP) – wykonuje się w 90% wszystkich zabiegów z powodu BPH. TURP polega na umieszczeniu resektoskopu przez cewkę moczową w zwężonej jej części wewnątrz gruczołu krokowego. Następnie pętla resektoskopu wycina tkankę prostaty otaczającą cewkę i koaguluje otaczające naczynia krwionośne, chroniąc operowanego przed krwotokiem.
  • Otwarta prostatektomia – zabieg, który wymaga nacięcia na skórze i otwarcia powłok brzusznych, aby w ten sposób dotrzeć operacyjnie do stercza. Jest to konieczne, gdy gruczoł krokowy jest bardzo znacznie powiększony lub istnieje duże zagrożenie czynnikami ryzyka.

W dzisiejszych czasach dostępnych jest również wiele różnorodnych metod minimalnie inwazyjnych, które stosujemy w leczeniu BPH. Są to:

  • Prostatektomia laserowa – laser przez cewkę moczową kieruje energię na tkankę gruczołu krokowego otaczającą zaciśnięte części cewki. Energia laserowa niszczy nadmiar tkanki stercza.
  • Przezcewkowa termoterapia mikrofalowa (TUMT) - w tej metodzie dokładnie kontrolowane mikrofale przesyłane są przez cewnik umieszczony w ujściu cewki moczowej prowadzony do gruczołu krokowego i skierowany na tkankę prostaty. Wysoka temperatura wywołuje martwicę nadmiaru tkanki stercza.
  • Przezcewkowa igłowa ablacja stercza (TUNA) – w następstwie wprowadzenia narzędzia przez ujście cewki dwie igły umieszczane zostają w gruczole krokowym. Energia cieplna dostaje się przez igły, powodując skurczenie się tkanek otaczających stercze i związany z tym wzrost strumienia moczu.

O najbardziej właściwej metody leczenia poinformuje lekarz urolog, dobór metody zależy od wieku chorego, wielkości powiększonego gruczołu krokowego, stopnia dokuczliwości itp.

Ostre i przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego

W leczeniu zapalenia stercza spowodowanego infekcją często używane są antybiotyki. Ponieważ nie wiadomo co powoduje zapalenie gruczołu krokowego, poza infekcją, może być ono trudne do leczenia.

Rak gruczołu krokowego

Istnieje wiele sposobów leczenia każdego stadium raka prostaty. Aby zdecydować o sposobie leczenia danego pacjenta, lekarz definiuje raka prostaty. Może on być zdefiniowany jako: ograniczony (zlokalizowany w gruczole), miejscowo zaawansowany (duży guz prostaty lub który rozprzestrzenił się nie za daleko od pierwotnego guza), z przerzutami (komórki guza przemieszczają się daleko od pierwotnego miejsca i tworzą liczne nowe ogniska rakowe). Możliwości leczenia raka ograniczonego do stercza lub miejscowo zaawansowanego to: zabiegi operacyjne, radioterapia, terapia hormonalna, krioterapia (poddawanie ekstremalnie niskiej temperaturze w celu zniszczenia nieprawidłowych lub chorych tkanek), połączenie niektórych z tych metod leczenia oraz baczna obserwacja.

Omówienie wszystkich możliwości leczenia tego nowotworu nie jest tu możliwe. Aby dowiedzieć się więcej, należy skontaktować się z lekarzem urologiem.

Tłumaczenie według European Association of Urology „Urology Week”.